تبلیغات
بیرحند(شهر هزار ساباط) - پیشینه تاریخی و خصوصیات معماری قلعه و روستای فورگ
 
بیرحند(شهر هزار ساباط)
بیرجند نگین کویر
                                                        
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : مجتبی ملاکی
نویسندگان
نظرسنجی
مطالب سایت در چه حدی است







آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
Online User
IranSkin go Up
درمیان و٩٥ كیلومتری شرق بیرجند، مركز استان خراسان جنوبی واقع شده است.

پیشینه تاریخی و وجه تسمیه
به استناد كتاب دیوان لامع، نوشته محمد رفیع بن عبد الكریم درمیانی، ساخت این بنا (قلعه فورگ) در سال ١١٦٠ ه.ق در زمان حكومت نادر شاه افشار به وسیله میرزا بقاخان كه از طرف نادر شاه به عنوان حاكم منطقه تعیین شده بود، شروع شد و پس از وی توسط پسرش میرزا رفیع خان به پایان رسید. آن چه در منابع تاریخی به روستای فورگ اشاره كرده اند، بیشتر مربوط به سفرنامه هایی است كه به دوران متاخر تعلق دارند. مهم ترین افرادی كه در سفرنامه های خود اشاراتی به روستای فورگ دارند عبارت اند از: دكتر فوربز در سال١٨١٤ میلادی، كلنل مك گرگر در سال ١٨٧٥ ونیز فریر، خانیكف وبلو. در سال ١٣١٢ ه.ق.
مولف كتاب عین الوقایع نیز از فورگ دیدن كرده وقلعه را به طور مختصر توصیف كرده است. در سال ١٣١٢ ه.ق مؤلف كتاب عین الوقایع از ناحیه درمیان و قلعه فورگ دیدن كرده و آن را چنین توصیف كرده است: قلعه فورگ روی كوهی است كه با آجر پخته، دیوار و برج آن را به طور محكم ساخته اند و پایه بنای آن را سنگ چین كرده اند و دو شیر حاژی در اطراف خود داشته با دو خاكریز كه قطر هر یك پنج ذرع است.
بافت تاریخی
روستای فورگ علاوه بر داشتن قلعه تاریخی از بافت سنتی ارزشمندی نیز برخوردار است. این بافت بر اساس شكل توپوگرافی زمین شكل گرفته و به صورت پلكانی در دامنه كوه احداث شده است. مصالح استفاده شده در شكل گیری این بافت همان مصالحی است كه در منطقه به وفور یافت می شود؛ یعنی سنگ و خشت برای دیوارها وچوب در پوشش سقف. ساباط های متعدد و طولانی یكی از جذابیت هایی است كه بافت روستای فورگ دارد. ساباط ها علاوه بر نقش امنیتی و هماهنگی با اقلیم در استفاده بهینه از فضا نیز بسیار موثرند. روستای فورگ پنج محله دارد كه قدیمی ترین آن ها محله حوض سراوانان است كه در نزدیكی قلعه قرار دارد. سایر محله ها به ترتیب قدمت عبارت اند از: سرده، مسجد بلال، پایین ده و چهكاب.
توصیف معماری
قلعه فورگ در جبهه شمالی روستای فورگ و متصل به روستا به همراه بافت تاریخی روستا، مجموعه ای همگون و جالب توجه و بدون تغییرات عمده در بافت سنتی روستا را به وجود آورده است. وسعت قلعه حدود ٩ هزار و ٣٠٠ متر مربع و گستردگی آن از شرق به غرب است. ورودی اصلی قلعه در حصار شرقی آن قرار گرفته كه البته پایین ترین نقطه قلعه به شمار می رود. به طور كلی در معماری قلعه سه بخش عمده می توان تشخیص داد:
١ - در بخش شرقی، دالان ورودی قلعه، برج های نگهبانی، آب انبار و فضاهای دیگری قابل مشاهده است كه به دلیل درصد بالای تخریب در آن ها امكان تشخیص نوع كاربری شان وجود ندارد.
٢ - قسمت دوم كه در مركز قلعه قرار دارد، در ارتفاع بالاتری نسبت به بخش اول قرار گرفته است. در این قسمت نیز ریزش واحدهای معماری و نیز تخریب زیاد آن باعث شده نتوان به طور مستدل در خصوص نوع كاربری آن سخن گفت. در قسمت متصل به حصار شمالی قلعه آثار بیشتری از بقایای معماری به صورت اتاق های متصل به هم به چشم می خورد. در گوشه شمال شرق این قسمت برجی وجود دارد كه بستر آن از خشت بنا شده و از لحاظ تزئینات جالب توجه است. این برج در میان مردم روستا به برج كبوتر خانه شهرت دارد.
٣ - سومین بخش یا مهم ترین بخش قلعه در غربی ترین قسمت آن و در مرتفع ترین بخش قلعه قرار دارد. این قسمت به وسیله دو برج و حصاری مستحكم و رفیع از بخش دوم جدا شده و وجود این برج ها و حصارها نشان دهنده اهمیت زیاد این بخش است. این قسمت كه كهندژ قلعه محسوب می شود، دارای فضاهای دست نخورده بیشتری نسبت به دو قسمت قبل است. وجود فضاهایی مانند هشتی ها، راهروهای ارتباطی، اسطبل، محل ذخیره آذوقه، برج های نگهبانی، نقب زیرزمینی و فضاهایی با كاربری های دیگر از مهم ترین ویژگی های این قسمت است.یكی از فضا های جالب كه در این قسمت قرار دارد، نقبی است كه به خارج از قلعه به منظور برداشت آب، راه دارد. این نقب كه مقداری از آن خاك برداری شده است، در بعضی قسمت ها دیوارها و سقف آن سنگ چین شده و بعضی قسمت ها نیز صخره های تراشیده شده باقی مانده است. در فواصل مختلف روزنه هایی از سقف باز شده تا هم نور كافی برای دیدار داخل نقب تأمین شود و از طرف دیگر امكان تهویه هوای داخل نقب وجود داشته باشد. تا قسمت خاك برداری شده نقب ، تعداد ١١٥ پله شمارش شده و پس از آن نیز تا جایی كه امكان ادامه راه وجود دارد حدود ٥٠ متر می باشد در انتهای نقب یعنی جایی كه به دلیل انباشت خاك امكان ادامه مسیر وجود ندارد، فضایی است در سمت چپ به صورت اتاقك چهار ضلعی به ابعاد حدود ٢*٢ متر كه درون آن چاهی وجود دارد كه البته این چاه نیز اكنون انباشته از خاك است، این اتاقك به وسیله آجر ساخته شده است. با توجه به قرار گرفتن قلعه روی محیطی ناهموار و با پستی و بلندی های زیاد، طراح قلعه به جای استفاده از نقشه هایی از پیش مشخص شده و تغییر در ساختار كوه، نقشه قلعه را به تبعیت از وضع طبیعی موجود طراحی كرده است به همین دلیل نقشه قلعه فاقد آن نظمی است كه معمولا در قلعه های بیابانی قابل مشاهده است.
روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری




نوع مطلب : بنا های تاریخی بیرجند، 
برچسب ها :